دست نوشته
موضوعات
عمومي
عمومي ( 169 )
درختان ميوه ( 12 )
طرح هاي توجيهي
گلخانه ( 8 )
گلخانه خيار ( 1 )
گلخانه گوجه فرنگي ( 0 )
طرح توجيهي قارچ ( 1 )
گياه شناسي
آفات و بيماري ها
افات گياهي ( 9 )
بيماري هاي گياهي ( 3 )
سم شناسي ( 1 )
حشره شناسي ( 1 )
مبارزه بیولوژیک با آفات و بيماري ها ( 6 )
زراعت
اصلاح نباتات
فيزيولوژي گياهان
درختچه هاي زينتي
قارچ ها
قارچ صدفي ( 2 )
قارچ دكمه اي ( 6 )
تکثیر کیاهان
تکثیر کیاهان زینتی ( 12 )
تکثیر میوه ها ( 6 )
تکثیر ( 11 )
هرس
کودهای ارگانیک
ورمی کمپست ( 1 )
منابع كنكور
ارشد باغباني ( 21 )
علوم و صنایع غذایی ( 0 )
زراعت و اصلاح نباتات ( 0 )
مهندسی منابع طبیعی ( 0 )
علوم دامی ( 3 )
هرس درختان ميوه
لينكستان
آخرين مطالب

کاربرد انرژی هسته ای در کشاورزی 



به دنبال محدود بودن منابع فسیلی و انرژی های طبیعی، ایران نیز از چند سال پیش به تحقیق و پژوهش و استفاده از انرژی پاک هسته ای در بخشهای صلح آمیز پرداخته است که به بخشی از آنها اشاره می شود. تولید برق هسته ای مهمترین هدف اعلام شده از سوی ایران است. با رشد توسعه اجتماعی و اقتصادی و ارتقای سطح زندگی و بهبود شاخصهای اقتصادی و همچنین تقاضای صعودی برق در بخشهای خانگی و صنعتی، استفاده از انرژی هسته ای مقرون به صرفه است و در بخش پزشکی، بهداشتی و صنایع از دیگر کاربردهای صلح آمیز انرژی هسته ای است.اما آنچه بیشتر در این مطلب مورد توجه است، کاربردهای متفاوت انرژی هسته ای بخصوص در بخش کشاورزی است، موضوعی که ممکن است بسیاری از مردم با آن آشنا نباشند



به دنبال محدود بودن منابع فسیلی و انرژی های طبیعی، ایران نیز از چند سال پیش به تحقیق و پژوهش و استفاده از انرژی پاک هسته ای در بخشهای صلح آمیز پرداخته است که به بخشی از آنها اشاره می شود. تولید برق هسته ای مهمترین هدف اعلام شده از سوی ایران است. با رشد توسعه اجتماعی و اقتصادی و ارتقای سطح زندگی و بهبود شاخصهای اقتصادی و همچنین تقاضای صعودی برق در بخشهای خانگی و صنعتی، استفاده از انرژی هسته ای مقرون به صرفه است و در بخش پزشکی، بهداشتی و صنایع از دیگر کاربردهای صلح آمیز انرژی هسته ای است.اما آنچه بیشتر در این مطلب مورد توجه است، کاربردهای متفاوت انرژی هسته ای بخصوص در بخش کشاورزی است، موضوعی که ممکن است بسیاری از مردم با آن آشنا نباشند. 

جمعیت دنیا در حال افزایش است و تأمین مواد غذایی اهمیت ویژه ای دارد. محققین همواره تلاش می کنند تا از تکنیک های آسان و کارآمد در جهت افزایش عملکرد و بهبود کیفیت محصولات کشاورزی استفاده کنند. در سال‌های اخیر با پیشرفت دانش و فنون هسته ای و کاربرد این تکنیک ها، انقلابی در کشاورزی ایجاد شده است.
در سال 1964 سازمان خواروبار و کشاورزی جهانی (FAO) و آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA) پیمان استفاده از تکنیک های هسته ای در کشاورزی و صنایع غذایی را امضا کردند. بیش از 40 سال است که در کشورهای پیشرفته (آمریکا، روسیه ...) و حدود 30 سال است که در کشورهای پاکستان و هندوستان از روش های هسته ای بطور کاربردی در کشاورزی استفاده می شود.



تکنیک های هسته ای در کشاورزی به سه گروه تقسیم می گردد:
1. تکنیک پرتوتابی
2. تکنیک ردیابی
3. تکنیک تجزیه به روش اکتیو کردن

1. تکنیک پرتوتابی: در این روش با استفاده از دستگاه اشعۀ X، رآکتورها و شتاب‌دهنده‌ها، از ایزوتوپ‌های رادیواکتیو پرتوهای یون‌ساز تولید می‌گردند. این پرتوها برای ایجاد موتاسیون در گیاهان، کنترل حشرات از طریق عقیم کردن آن‌ها، مبارزه با آفات انباری و ... مورد استفاده قرار می‌گیرند، مثلا در پژوهش‌های کشاورزی، با پرتودهی نوعی مگس آفت ِنر را عقیم می‌کنند و مانع از زاد و ولد این آفت می‌گردند.

پرتوهای یون ساز، از ایزوتوپ های رادیو اکتیو، دستگاه اشعه ایکس، رآکتور و شتاب دهنده ها تولید می شود و در تحقیقات کشاورزی برای موارد زیر استفاده می شود:
• ایجاد موتاسیون (جهش) در گیاهان
• کنترل حشرات از طریق عقیم کردن آنها
مبارزه با آفات انباری و نگهداری فرآورده های کشاورزی

 تولید واکسن از پارازیت های تضعیف شده توسط تشعشع
• تحریک میزان رشد گیاه

2. تکنیک ردیابی: در این روش با استفاده از ایزوتوپ‌های مختلف که رادیواکتیو هستند، تمام مسائل مربوط به حرکت و تجمع کود، آب و عناصر مختلف و نیز جذب آن‌ها را در گیاه با دقت می‌توان بررسی کرد، همچنین این کار در مورد سموم نیز امکان‌پذیر است.


از تکنیک ردیابی در تحقیقات کشاورزی برای موارد زیر استفاده می شود:
• جذب، حرکت و تجمع کود در گیاه
• بررسی حرکت و تجمع کود مصرف شده در خاک
• تعیین نوع منبع غذائی گیاه (نیتروژن خاک یا هوا)
• نشان دار کردن سموم و بررسی دقیق مسائلی نظیر جذب
• تعیین زمان پایداری سم در گیاه
• بقایای سم در گیاه یا خاک

3. تکنیک تجزیه به روش اکتیو کردن: این روش بسیار حساس است و به طور عمده برای تعیین مقادیر بسیار جزئی از عناصر موجود در بافت‌های گیاهی و حیوانی استفاده می‌شود. بدین ترتیب که یک نمونه را در رآکتور در معرض تشعشع نوترون‌های حرارتی قرار می‌دهند و عناصر موجود در نمونه، نوترون را جذب می‌کنند و رادیواکتیو می‌شوند. در این حالت می‌توان عناصر موجود در نمونه را تشخیص داد و اندازه‌گیری کرد.. از ویژگی های آن دقت بالا و امکان تعیین مقادیر بسیار جزئی از عناصر موجود در بافتهای گیاهی و حیوانی است.

اکنون به عنوان مثال و همراه با جزئیات به چند نمونه از کاربردهای فناوری هسته‌ای در فعالیت‌ها و طرح‌های توسعه کشاورزی اشاره خواهیم کرد:

  کاربردهای انرژی هسته ای در کشاورزی   

در کشور ما نیز دانشمندان و کارشناسان جوان با درک ضرورت پیشرفت در علوم، تحقیقات در بخش کشاورزی هسته ای را با جدیت دنبال می کنند، بخصوص در مورد محصولات گندم، جو، خرما، پنبه و سویا تحقیقات مفیدی انجام شده است.                 

 اما به طور کلی تشعشعات هسته ای کاربرد های زیادی در کشاورزی دارند که مهمترین آنها عبارتند از:  

-موتاسیون هسته ای ژن ها در کشاورزی (طرح بازدهی وجهش گیاهانی چون گندم ،برنج و پنبه

-کنترل و از بین بردن حشرات با استفاده از تکنیک های خاص هسته ای

-به تاخیر انداختن زمان رسیدن محصولات و انبار کردن میوه ها

-جلوگیری از جوانه زدن سیب زمینی با استفاده از اشعه گاما

و.......  

                                                                                                                                         

 

اصلاح ژنتیک                     

اصلاح نباتات از جمله موضوعاتی است که همواره مورد توجه کارشناسان علوم کشاورزی بوده است. تنوع گیاهان ابزار اولیه مورد نیاز اصلاح نباتات است و برای اینکه بخواهیم از نظر عملکرد، مطلوبیت و خصوصیات کیفی انتخاب کنیم، از بین این تنوع، بهترینها را انتخاب و به عنوان بذر یا گیاه منتخب برای کشت مورد استفاده قرار می دهیم، اما گاهی این تنوع برای یک صنعت مورد نظر در گیاهان وجود ندارد که آن وقت تنها راه ممکن برای دستیابی به تنوع جدید و بالا بردن ذخیره ژنتیکی استفاده از انرژی هسته ای طی کردن مسیرهای اصلاح نباتات با هدف داشتن گیاه با عملکرد بالا، گیاهان مقاوم به بیماری و آفت و مقاوم به تنشهای محیطی مثل خشکی، شوری و سردی از طریق پرتودهی و اعمال تیمارها به وسیله فرایندهای انرژی هسته ای انجام می شود.

 تقویت صفات زودرس و دیررس                  

با توجه به اینکه هر صفتی در گیاهان در کنترل یک ژن می باشد،هر کدام از صفتهای ارتفاع، رنگ، تعداد گل، زودرسی، دیررسی در کنترل یک ژن قرار دارند که می توان در بخش کشاورزی هسته ای هر کدام از این صفات را پرورش داد.تحقیقات انجام شده در این زمینه بر روی زودرسی گندم و برنج و دیررسی نارنگی انجام شده که هر کدام فواید خاص خودش را دارد. مثلاً دیررسی مرکبات باعث تداوم بازار و تثبیت قیمت و وجود این میوه در زمان بیشتری از سال می شود که از نظر اقتصادی هم برای باغدار و هم مصرف کننده مقرون به صرفه است. همچنین تحقیقاتی نیز بر روی پیازهای زعفران به منظور بالا بردن کیفیت و افزایش گل در حال انجام است.بنا به بیانات دکتر آفریده، دکترای انرژی هسته ای دانشگاه امیرکبیر با تکنیک هسته ای می توان بذر را پرمحصول کرد که این امر در کشور خودمان اتفاق افتاده و با استفاده از همین تکنیک به جای برداشت 30 تن گوجه فرنگی از یک هکتار، 50 تن تولید کردیم در حالی که مصرف آب و مصرف کود هم به مقدار قابل ملاحظه ای کاهش پیدا کرد.                                      

تولید بذرهای مقاوم به شوری و سرما                                                                                                  

یکی دیگر از مهمترین مزیتهای استفاده از انرژی هسته ای در کشاورزی تولید بذرهای مقاوم در برابر شوری، تولید بذرهای مقاوم در برابر سرما و تولید بذرهایی مناسب برای مناطق خشک است. با استفاده ازتکنیک های موتاسیون که جهش ژنتیکی است،تنوع زیای در جمعیت گیاهی ایجاد شده واز بین آنها صفت مورد نظر مثلا مقاومت به شوری یا مقاومت به سرما را بر اثر پرتوتابی پیدا می کنیم،آنها را پرورش می دهیم و بهبود می بخشیم تا آن صفت در آن گیاه تثب با پرتودهی بذرها می توان آن‌ها را در برابر آب و خاک شور و مناطق سرد مقاوم کرد و از این طریق در مناطق کویری هم می توان گیاهان مقاوم را کاشت و بارور کرد. هم اکنون این اقدام زیر نظر آژانس بین المللی انرژی اتمی به منظور افزایش سطح زیر کشت در زمین های شور و مناطق خشک در مناطقی از استان‌های خوزستان، گلستان و یزد در حال انجام است. در این روش با استفاده از پرتودهی گاما ویژگی مقاومت به شوری یا سرما در گیاهان ایجاد می‌شود، به عنوان نمونه اکنون طرح تحقیقاتی مقاوم سازی درخت اکالیپتوس به شوری و خشکی با استفاده از انرژی هسته‌ای به شکل پرتودهی گاما در سازمان انرژی هسته‌ای کشورمان در دست اجراست، در صورت مقاوم‌سازی این درخت به شوری و خشکی، با استفاده از آن از حرکت شن‌های روان و فرسایش خاک جلوگیری می‌شود و شاهد سرسبزی منطقه و تامین علوفه دام به علت تثبیت خاک خواهیم بود.  

 تولید میوه‌های بدون هسته

در این روش به عنوان نمونه با استفاده از روش پرتوتابی گاما به بذر مرکبات یا میوه‌های هسته‌دار، می‌توان با اصلاح ژنتیکی میوه‌های با هسته کوچک یا بی‌هسته تولید کرد که علاوه بر خوش خوراک بودن می‌تواند در جذب بازارهای بین‌المللی و ارتقای کیفیت محصول مرکبات و میوه‌های هسته دار موثر باشد.

 مراکز تحقیقاتی جهاد کشاورزی بیشترین تعامل را با مرکز هسته ای دارد و پروژه های مشترکی را به اجرا می گذارد؛ از جمله با همکاری مرکز تحقیقات مرکبات کشور در تنکابن پرتقال و نارنگی کم هسته تولید شد که محصولی بازارپسند است.    

 

 

قابلیت انبارداری پیاز و سیب زمینی 

جوانه زدن محصولات کشاورزی هر سال خسارات زیادی به کشاورزان وارد می کند. پوسیدگی و از بین رفتن محصولات از جمله پیاز، سیر و سیب زمینی نیز در انبارها را هر سال شاهدیم، اما با پرتو تابی فعالیت جوانه ها متوقف و مدت نگهداری در انبار بالا می رود که هم جلو خسارتها را می گیرد و هم برای صادرات مناسب است.                                                                        


از بین بردن آفات وبیماریها با اتم                                                    

امروزه در دنیا به بهداشت محصولات غذایی اهمیت فوق العاده زیادی می دهند که دستیابی به فناوری پرتودهی هسته ای و استفاده از آن در آفت زدایی و بالا بردن زمان نگهداری محصول بدون اینکه آسیبی به محصول برسد در بهبود اقتصاد کشور نقش مهمی دارد.                                                                                        
در سالهای گذشته از برخی مواد شیمیایی و سموم تدخینی یا گازی برای ضدعفونی کردن محصولات کشاورزی و موادغذایی صادراتی استفاده می شد که هم عوارض بر محصول و مصرف کننده داشت و هم برای محیط زیست مناسب نبود.
اکنون ما می توانیم از تکنیک پرتو تابی با یک "دز" مشخص و مناسب تخم "لارو " یا حشره ای در توده بذر یا موادغذایی را از بین ببریم و محصول عاری از هر گونه آلودگی را به روش غیر شیمیایی روانه بازار کنیم این روش اکنون جایگاه خودش را در صنایع غذایی دنیا باز کرده است.                             
این در حالی است که هر سال حدود 700 هزار تن خرمای کشور به دلیل فراهم نبودن شرایط نگهداری آسیب جدی می بیند.همچنین میتوان به خسارتهای زیادی که هر ساله آفت کرم گلوگاه انار به باغداران وارد می کنداشاره کرد.کرم گلوگاه انار از طریق تاج وارد انار شده، تخم گذاری می کند و "لارو" آن در داخل انار به وسیله سمپاشی از بین نمی رود. در بخش کنترل آفات مرکز تحقیقات کشاورزی وابسته به سازمان انرژی اتمی، از طریق تکنیک عقیم سازی حشرات که در آژانس انرژی اتمی "SIT" شناخته می شود، حشره پرورش و تکثیر می شود و تخم گذاری می کند و بعد با پرتو تابی به تخم یا شفیره حشره بدون آنکه در رفتار فیزیولوژی آنها تغییری حاصل شود، آنها عقیم و سپس در طبیعت رها می شوند و با حشرات دیگر جفت گیری می کنند، اما نسلی نخواهند داشت، بدین ترتیب بعد از چند سال این آفت کنترل خواهد شد
این نوع مبارزه با آفت از نظر کشاورزی پایدار و حفظ محیط زیست بسیار مورد توجه می باشد.   

افزایش ماندگاری محصولات کشاورزی

با استفاده از پرتودهی گاما و افزایش عمر ماندگاری محصولات باغی به ویژه مرکبات می توان ضایعات میوه را کاهش داد و زمان بیشتری برای بازاریابی و صادرات این محصولات به بازارهای بین المللی برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان فراهم کرد. حفظ طعم و تازگی میوه‌ها به ویژه مرکبات نیز از دیگر مزایای کاربرد انرژی هسته‌ای در کشاورزی است. به تاخیر انداختن جوانه زدن سیب زمینی و پیاز در انبارها و حفظ کیفیت این محصولات نیز از جمله طرح‌های تحقیقاتی است که کارشناسان بخش کشاورزی سازمان انرژی اتمی در دست مطالعه و اجرا دارند.

تولید گونه های پرمحصول و حفظ ذخایر ژنتیکی

تولید گونه‌هایی از محصولات غذایی با حاصل‌خیزی بیشتر به منظور افزایش عملکرد محصول در واحد سطح و استفاده بهینه از منابع آب و خاک یکی از مهمترین کاربردهای انرژی هسته‌ای است. در اینجا به جای اینکه سطح زیر کشت را افزایش دهیم می‌توانیم با استفاده از پرتودهی گاما گیاهان کم محصول را به گیاهان پرمحصول تبدیل کنیم. به عنوان مثال با استفاده از فناوری هسته‌ای ساقه ذرت و گندم در منطقه اردبیل کوتاهتر و ضخیم‌تر شده و به این ترتیب ضایعات محصول کاهش و تولید محصول در هر هکتار افزایش یافته است. افزون بر این با استفاده از انرژی هسته‌ای می‌توان با اصلاح و بهبود ارقام بومی این گونه‌ها را که میراث طبیعی یک کشور است حفظ و از اختلاط آن‌ها با ارقام غیربومی و نابودی گونه‌های بومی جلوگیری کرد.

اصلاح نباتات از طریق ایجاد موتاسیون
اصلاح نباتات هنر بهبود ژنتیکی گیاهان است و هدف کلی آن بهبود و ارتقاء صفات کمی و کیفی گیاه زراعی است. که در ارزش اقتصادی آنها نقش دارد.
موتاسیون یا جهش، منشا اصلی تنوع ژنتیکی است و تنوع ژنتیکی به منزله بنیان فعالیت های اصلاح نباتات در طبیعت است. به طوری که بدون آن موجودات زنده قادر به سازش با شرایط اکولوژی متفاوت نمی شدند.

موتاسیون از Mutatio به معنای یک تغییر عمده و اساسی و ناگهانی مشتق شده است. و دارای انواع زیر است: موتاسیون طبیعی یا خودبخودی: اغلب در اثر پرتوهای کیهانی و با فرکانس کم در طبیعت به وقوع می پیوندند.
موتاسیون القایی: که به وسیله موتاژن (جهش زا) می توان به طور مصنوعی موتاسیون القایی را در موجودات ایجاد نمود.
برخی از تغییرات موتاسیونی بر سرنوشت موجود زنده اثر می گذارند و موجب مرگ موجود می گردند، که به آنها موتاسیون مهلک گویند. برخی دیگر از تغییرات موتاسیونی سبب مرگ ژنتیکی موجود یعنی توقف تولید مثل یا عقیمی در موجودات بالاتر می شوند.

پرتوهای موتاژنیک (α, β, γ, X ray, UV) بر گیاهان هدف تابانده شده و گیاهان دچار جهش می شوند.
نوع پرتو، دز پرتو، مدت زمان تابش، نوع بافت، شرایط محیطی در میزان جهش گیاهان موثر است.
ارقام گیاهی و خصوصیاتی که از این طریق قابل تغییراند عبارتند از :پرمحصولی، زودرسی، مقاومت به تنش شوری و خشکی، مقاومت به سرما، مقاومت به ورس، مقاومت به ریزش، مقاومت به بیماریها و ... .

برخی فعالیت های انجام شده در مرکز تحقیقات کشاورزی هسته ای:
تولید لاین های مقاوم به ورس از گندم طبسی
لاین های مقاوم به ریزش دانه در گندم آزادی
لاین های زودرس و مقاوم به ورس از گندم امید
لاین های مقاوم به سرما در جو والفجر
لاین های زودرس و مقاوم به ورس در ارقام برنج آمل-3، طارم، موسی طارم
لاین های مقاوم سویا به بیماری ویروس موزائیک
لاین های پنبه مقاوم به بیماری قارچی ورتیسلیوز

نمونه ای از کاربرد ایزوتوپ ها در مطالعات خاکشناسی
استفاده از ایزوتوپ سزیم-137 در مطالعات فرسایش خاک:
سزیم-137 یکی از رادیو ایزوتوپ های سزیم می باشد و به دلیل نیمه عمر کوتاهی که دارد هیچگونه سزیم-137 طبیعی قابل اندازه گیری در طبیعت وجود ندارد و سزیم -137 موجود در طبیعت حاصل دو پدیده فعالیت بشری است:
آزمایشات اتمی که در سال های 1950-1960 آغاز و تا سال 1970 ادامه یافت.
انفجار نیروگاه هسته ای چرنوبیل در 1986 باعث ورود سزیم-137 به لایه استراتوسفر و تروپوسفر شد و بر اثر نزولات این ایزوتوپ وارد خاک گردید.

هنگامی که سزیم از طریق نزولات آسمانی به سطح خاک می رسد به شدت جذب سطحی ذرات خاک می شود و در طی هر بارندگی لایه معینی از خاک مرطوب می شود و این امر باعث می شود سزیم وارد شده در خاک ابتدا در لایه های سطحی و بتدریج در لایه های پایین تر جذب می شود.
سزیم به عنوان ردیابی برای اندازه گیری فرسایش
به صورت طبیعی در محیط وجود ندارد بنابراین هنگام ورود آن به طبیعت تا به حال به عنوان سال پایه برای اندازه گیری فرسایش مورد استفاده قرار می گیرد
توزیع و گستردی آن در تمام مناطق
دارای قابلیت بالا در جذب سطحی و قابلیت غیر قابل تبادل آن
ساطع کردن اشعه گاما و سهولت اندازه گیری آن
نیمه عمر مناسب

کاربرد ایزوتوپ ها در بررسی تغذیه گیاهی:
نیتروژن، فسفر و کربن از مهمترین عناصر غذایی در تغذیه گیاه به شمار می روند و نقش چشم گیری در تولید فرآورده های کشاورزی دارند انتخاب صحیح نوع و مقدار کودهای حاوی این عناصر برای افزایش تولید ضروری است.
استفاده از ایزوتوپ N15: بررسی چرخه نیتروژن در خاک، آبشویی، جذب توسط ریشه، فعالیت های فیزیولوژیک گیاه ، تثبیت بیولوژیک نیتروژن، همزیستی میکروارگانیسم ها و غیره.
استفاده از ایزوتوپ P32: تعیین میزان فسفر جذب شده از خاک و یا کود، نحوه تسهیم آن به بخش های مختلف گیاهی و...
استفاده از ایزوتوپ C14: اندازه گیری توزیع کربن در اندام های گیاهی، اندازه گیری میزان فتوسنتز و تنفس و مسیر آنها و بررسی متابولیسم گیاهی و....

استفاده از ذرات نوترون در مطالعه رطوبت خاک:
با استفاده از دستگاه نوترون متر میزان رطوبت خاک را مشخص می کنند.
نوترون بر اثر برخورد با مولکول آب منعکس شده و سرعت آن به واسطه اتم هیدروژن کند می شود. تعداد و سرعت نوترون های برگشتی میزان آب خاک را نشان می دهد.

کاربرد تکنیک های هسته ای در کنترل آفات:
جهت مطالعه اثرات پرتو بر روی موجودات زنده عمدتاً از حشرات استفاده می شود که دلایل آن را می توان سادگی کار و در دسترس بودن، کوتاه بودن سیکل زندگی، قدرت باروری زیاد و سایر خصوصیات بیولوژیکی مناسب دانست.

مطالعه زندگی حشرات:
1. نشاندار کردن حشرات با مواد رادیواکتیو (Co60)
2. استفاده از غذاهای نشاندار شده با رادیو ایزوتوپ ها

مبارزه با آفات:
1. نابودی آفات با استفاده از تابش پرتوهای ایزوتوپ سزیم-137 و کبالت-60
2. نر عقیم کردن آفات با استفاده از پرتوهای گاما، ایکس و ماورا بنفش

کاربرد تکنیک های هسته ای در صنایع غذایی:
خسارت ناشی از فساد مواد


نویسنده: وحيد شاهرخيان تاریخ: شنبه 1 ارديبهشت 1397 | rss | نظرات (1) |مشاهده : 1276 | onetwothreefourfive
نويسندگان
اعضا

كاربر مهمان خوش آمديد!


عضويت در سايت
كلمه عبور را فراموش كرده ام
نام کاربری
کلمه عبور

شمارنده
 امروز : 15
دیروز : 179
ماه : 8505
ماه قبل : 12344
سال : 36433
سال قبل : 301396
کل : 941000
اطلاعات سايت:
اخبار :273
  نظرات : 108
خروجي rss
كاربران:
اعضا : 1612
  كاربران آنلاين : 2
دانلود جزوات كنكور ارشد

:: RashCMS :: - :: MihanPHP ::